Quẻ 41: Tổn · Sơn Trạch Tổn 損 ䷨
Giảm bớt đúng lúc, đúng chỗ — kể cả bớt nóng giận và ham muốn của bản thân; khi có thành tâm thì lễ đơn sơ vẫn đủ.
- Nội quái (dưới)
- Đoài (Trạch)
- Ngoại quái (trên)
- Cấn (Sơn)
Quẻ từ
有孚,元吉,无咎可貞。利有攸往。曷之用,二簋可用享。
Hữu phu, nguyên cát, vô cữu khả trinh. Lợi hữu du vãng. Hạt chi dụng, nhị quỹ khả dụng hưởng.
Có lòng tin thật thì rất tốt, không lỗi, có thể giữ chính. Lợi khi có việc đi. Dùng gì (để tế)? Hai bát xôi cũng có thể dùng để dâng cúng.
Bản dịch Ngô Tất Tố: Quẻ Tổn, có tin, cả tốt, không lỗi, khá trinh, lợi có thửa đi.
Đại tượng
山下有澤,《損》。君子以懲忿窒欲。
Sơn hạ hữu trạch, Tổn. Quân tử dĩ trừng phẫn trất dục.
Dưới núi có đầm là Tổn; người quân tử theo đó răn nén cơn giận, ngăn lấp lòng ham muốn.
Thoán truyện
《損》、損下益上,其道上行。損而「有孚」,「元吉、无咎、可貞、利有攸往、曷之用二簋、可用享」,二簋應有時。損剛益柔有時,損益盈虛,與時偕行。
Tổn là bớt dưới thêm trên, đạo ấy đi lên. Bớt mà có tin thật thì rất tốt, không lỗi, có thể chính, lợi đi; dùng gì, hai bát xôi cũng đủ để cúng — hai bát phải đúng thời. Bớt cứng thêm mềm có thời; bớt thêm, đầy vơi đều đi cùng với thời.
Sáu hào
初九 · Dĩ sự thuyên vãng, vô cữu. Chước tổn chi.
已事遄往,无咎。酌損之。
Xong việc mình thì mau đi giúp, không lỗi; nên châm chước mà bớt.
Ý chính: Giúp người kịp thời nhưng liệu sức mà bớt phần mình.
九二 · Lợi trinh. Chinh hung, phất tổn, ích chi.
利貞。征凶,弗損,益之。
Lợi chính bền. Tiến đi thì xấu; không tự bớt mình mà vẫn làm lợi cho người.
Ý chính: Giữ mình vững vàng cũng là cách giúp người.
六三 · Tam nhân hành tắc tổn nhất nhân, nhất nhân hành tắc đắc kỳ hữu.
三人行則損一人,一人行則得其友。
Ba người cùng đi thì bớt một người, một người đi thì được bạn.
Ý chính: Nhóm gọn, gắn bó thì dễ đồng lòng hơn.
六四 · Tổn kỳ tật, sử thuyên hữu hỷ, vô cữu.
損其疾,使遄有喜,无咎。
Bớt bệnh của mình, khiến mau có niềm vui, không lỗi.
Ý chính: Sớm sửa khuyết điểm thì sớm có niềm vui.
六五 · Hoặc ích chi thập bằng chi quy, phất khắc vi, nguyên cát.
或益之十朋之龜,弗克違,元吉。
Có người làm lợi cho, tặng con rùa giá mười bằng, không thể từ chối, rất tốt.
Ý chính: Khiêm nhường thì phúc lợi tự tìm đến.
上九 · Phất tổn, ích chi, vô cữu, trinh cát, lợi hữu du vãng, đắc thần vô gia.
弗損,益之,无咎,貞吉,利有攸往,得臣无家。
Không bớt của người mà còn làm lợi cho; không lỗi, chính bền thì tốt, lợi có chỗ đi tới; được bề tôi không màng nhà riêng.
Ý chính: Làm lợi cho người mà không tổn ai thì được lòng mọi người.
Nguyên văn theo bản Chu Dịch (Kanripo, Tứ khố); phiên âm, dịch nghĩa và ý chính do Thiên Tinh Các biên soạn. Kinh Dịch để suy ngẫm, không phải lời phán.