Quẻ 33: Độn · Thiên Sơn Độn 遯 ䷠
Biết lui đúng lúc khi thế bất lợi đang lớn dần: rút lui có chừng mực, giữ khoảng cách đàng hoàng, không cần gây thù.
- Nội quái (dưới)
- Cấn (Sơn)
- Ngoại quái (trên)
- Càn (Thiên)
Quẻ từ
亨。小利貞。
Hanh. Tiểu lợi trinh.
Hanh thông. Lợi nhỏ ở sự chính bền.
Bản dịch Ngô Tất Tố: Quẻ độn hanh, nhỏ lợi trinh.
Đại tượng
天下有山,《遯》。君子以遠小人,不惡而嚴。
Thiên hạ hữu sơn, Độn. Quân tử dĩ viễn tiểu nhân, bất ác nhi nghiêm.
Dưới trời có núi là Độn; người quân tử theo đó xa lánh tiểu nhân, không ghét bỏ mà giữ nghiêm.
Thoán truyện
《遯》「亨」,遯而亨也。剛當位而應,與時行也。「小利貞」、浸而長也。《遯》之時義大矣哉!
Độn thông là lui đi mà được thông; cương đúng ngôi mà được ứng, đi cùng với thời. Lợi nhỏ ở chính là vì (âm) đang thấm dần mà lớn lên. Ý nghĩa của thời lui ẩn thật lớn.
Sáu hào
初六 · Độn vĩ, lệ, vật dụng hữu du vãng.
遯尾、厲,勿用有攸往。
Lui mà ở phía đuôi (chậm sau cùng), nguy; chớ nên có chỗ đi tới.
Ý chính: Đã chậm chân thì nên đứng yên giữ mình, chưa nên hành động.
六二 · Chấp chi dụng hoàng ngưu chi cách, mạc chi thăng thoát.
執之用黃牛之革,莫之勝、說。
Buộc giữ bằng da bò vàng, không ai gỡ ra được.
Ý chính: Giữ vững ý chí, gắn bó bền chặt với điều đúng.
九三 · Hệ độn, hữu tật lệ, súc thần thiếp cát.
係遯,有疾厲,畜臣妾吉。
Lui mà còn vướng víu, có bệnh, nguy; nuôi bề tôi, tì thiếp thì tốt.
Ý chính: Còn ràng buộc thì khó lui gọn; hợp lo việc nhỏ quanh mình hơn việc lớn.
九四 · Hảo độn, quân tử cát, tiểu nhân phủ.
好遯,君子吉,小人否。
Lui dù còn điều mình ưa; người quân tử làm được thì tốt, kẻ tiểu nhân thì không.
Ý chính: Biết dứt bỏ điều mình ưa để lui đúng lúc là việc của người có đức.
九五 · Gia độn, trinh cát.
嘉遯,貞吉。
Lui một cách tốt đẹp, chính bền thì tốt.
Ý chính: Lui đúng lúc, đúng cách, giữ chính đạo thì thuận.
上九 · Phì độn, vô bất lợi.
肥遯,无不利。
Lui ung dung thong thả, không gì không lợi.
Ý chính: Đã thoát ra hẳn, lòng nhẹ nhõm thì mọi việc thuận.
Nguyên văn theo bản Chu Dịch (Kanripo, Tứ khố); phiên âm, dịch nghĩa và ý chính do Thiên Tinh Các biên soạn. Kinh Dịch để suy ngẫm, không phải lời phán.