Quẻ 31: Hàm · Trạch Sơn Hàm 咸 ䷞
Cảm ứng giữa hai bên: khi biết khiêm hạ, mở lòng tiếp nhận thì quan hệ thông suốt và bền chính.
- Nội quái (dưới)
- Cấn (Sơn)
- Ngoại quái (trên)
- Đoài (Trạch)
Quẻ từ
亨。利貞。取女吉。
Hanh. Lợi trinh. Thủ nữ cát.
Hanh thông. Lợi ở sự chính bền. Lấy vợ thì tốt.
Bản dịch Ngô Tất Tố: Quẻ Hàm hanh, lợi chính, lấy con gái, tốt.
Đại tượng
山上有澤,《咸》。君子以虛受人。
Sơn thượng hữu trạch, Hàm. Quân tử dĩ hư thụ nhân.
Trên núi có đầm là Hàm; người quân tử theo đó để lòng trống rỗng mà tiếp nhận người.
Thoán truyện
《咸》、感也。柔上而剛下,二氣感應以相與,止而說,男下女,是以「亨利貞、取女吉」也。天地感而萬物化生,聖人感人心而天下和平。觀其所感而天地萬物之情可見矣。
Hàm là cảm: nhu ở trên, cương ở dưới, hai khí cảm ứng mà cùng nhau; dừng mà vui, nam hạ mình trước nữ, nên thông, lợi chính, lấy vợ tốt. Trời đất cảm mà muôn vật hóa sinh, thánh nhân cảm lòng người mà thiên hạ hòa bình; xem chỗ cảm thì thấy được tình của trời đất muôn vật.
Sáu hào
初六 · Hàm kỳ mẫu.
咸其拇。
Cảm ứng ở ngón chân cái.
Ý chính: Sự cảm ứng mới chớm, chưa đủ sâu để hành động.
六二 · Hàm kỳ phì, hung. Cư cát.
咸其腓,凶。居吉。
Cảm ứng ở bắp chân; động thì không thuận, ở yên thì tốt.
Ý chính: Bị cuốn theo cảm xúc mà động vội thì không thuận; nên yên chờ.
九三 · Hàm kỳ cổ, chấp kỳ tuỳ, vãng lận.
咸其股,執其隨,往吝。
Cảm ứng ở đùi, cứ khăng khăng chạy theo người; đi tới thì đáng tiếc.
Ý chính: Thiếu chủ kiến, chạy theo người khác thì đáng tiếc.
九四 · Trinh cát. Hối vong. Đồng đồng vãng lai, bằng tùng nhĩ tư.
貞吉。悔亡。憧憧往來,朋從爾思。
Giữ chính thì tốt, ăn năn mất đi. Lòng bồn chồn qua lại không yên thì chỉ bạn bè theo ý ngươi.
Ý chính: Cảm người bằng lòng chính trực thì rộng; tính toán bồn chồn thì hẹp.
九五 · Hàm kỳ mai, vô hối.
咸其脢,无悔。
Cảm ứng ở thịt lưng; không ăn năn.
Ý chính: Không bị lay động bởi cảm xúc thì không hối, nhưng sự cảm thông còn hạn chế.
上六 · Hàm kỳ phụ giáp thiệt.
咸其輔頰舌。
Cảm ứng ở hàm, má và lưỡi.
Ý chính: Cảm người chỉ bằng lời nói thì nông cạn, thiếu thực chất.
Nguyên văn theo bản Chu Dịch (Kanripo, Tứ khố); phiên âm, dịch nghĩa và ý chính do Thiên Tinh Các biên soạn. Kinh Dịch để suy ngẫm, không phải lời phán.