Quẻ 23: Bác · Sơn Địa Bác 剝 ䷖
Thời mọi thứ đang bị bào mòn từ dưới lên: chưa nên tiến hành việc mới, mà nên thuận thời, dừng lại và củng cố nền tảng bên dưới.
- Nội quái (dưới)
- Khôn (Địa)
- Ngoại quái (trên)
- Cấn (Sơn)
Quẻ từ
不利有攸往。
Bất lợi hữu du vãng.
Không lợi khi có việc đi.
Bản dịch Ngô Tất Tố: Quẻ bác không lợi có thửa đi.
Đại tượng
山附於地,《剝》。上以厚下安宅。
Sơn phụ ư địa, Bác. Thượng dĩ hậu hạ an trạch.
Núi bám sát vào đất là Bác; người ở trên theo đó làm dày nền dưới để yên chỗ ở.
Thoán truyện
《剝》、剝也。柔變剛也。「不利有攸往」、小人長也。順而止之,觀象也。君子尚消息盈虛,天行也。
Bác là bóc lở, nhu làm biến đổi cương. Không lợi khi đi vì tiểu nhân đang lớn mạnh. Thuận mà dừng là do quan sát tượng quẻ; quân tử coi trọng sự tiêu, sinh, đầy, vơi — đó là vận hành của trời.
Sáu hào
初六 · Bác sàng dĩ túc, miệt trinh hung.
剝床以足,蔑貞凶。
Làm mòn giường từ chân; huỷ hoại sự chính, xấu.
Ý chính: Sự suy hao bắt đầu từ nền móng; cần sớm nhận ra và củng cố.
六二 · Bác sàng dĩ biện, miệt trinh hung.
剝床以辨,蔑貞凶。
Làm mòn giường đến thành giường; huỷ hoại sự chính, xấu.
Ý chính: Suy hao lan rộng mà thiếu người hỗ trợ thì không thuận.
六三 · Bác chi vô cữu.
剝之无咎。
Ở giữa thời suy mà tách khỏi bọn làm hại; không lỗi.
Ý chính: Giữa môi trường xấu, tách mình khỏi số đông sai trái thì không lỗi.
六四 · Bác sàng dĩ phu, hung.
剝床以膚,凶。
Làm mòn giường đến tận da thịt người nằm; xấu.
Ý chính: Sự suy hao đã chạm đến bản thân, cần xử lý dứt khoát.
六五 · Quán ngư dĩ cung nhân sủng, vô bất lợi.
貫魚以宮人寵,无不利。
Xâu cá thành chuỗi, dẫn các cung nhân đến được yêu; không gì không lợi.
Ý chính: Biết dẫn dắt người dưới theo trật tự, thuận theo người trên thì thuận lợi.
上九 · Thạc quả bất thực, quân tử đắc dư, tiểu nhân bác lư.
碩果不食,君子得輿,小人剝廬。
Quả lớn không bị ăn; người quân tử được xe, kẻ tiểu nhân làm hỏng nhà.
Ý chính: Cái tốt còn sót lại là mầm hồi phục; người giữ đức được ủng hộ.
Nguyên văn theo bản Chu Dịch (Kanripo, Tứ khố); phiên âm, dịch nghĩa và ý chính do Thiên Tinh Các biên soạn. Kinh Dịch để suy ngẫm, không phải lời phán.