Quẻ 22: Bí · Sơn Hỏa Bí 賁 ䷕
Trang sức, văn vẻ làm việc thêm đẹp và thông, nhưng chỉ giúp được việc nhỏ; việc hệ trọng không nên quyết dựa vào vẻ bề ngoài.
- Nội quái (dưới)
- Ly (Hỏa)
- Ngoại quái (trên)
- Cấn (Sơn)
Quẻ từ
亨。小利有攸往。
Hanh. Tiểu lợi hữu du vãng.
Hanh thông. Có chút lợi khi có việc đi.
Bản dịch Ngô Tất Tố: Quẻ Bí hanh, hơi lợi có thửa đi,
Đại tượng
山下有火,《賁》。君子以明庶政,无敢折獄。
Sơn hạ hữu hỏa, Bí. Quân tử dĩ minh thứ chính, vô cảm chiết ngục.
Dưới núi có lửa là Bí; người quân tử theo đó làm sáng tỏ các việc chính sự thường, nhưng không dám (chỉ dựa vẻ ngoài mà) quyết đoán việc ngục tụng.
Thoán truyện
《賁》「亨」,柔來而文剛,故「亨」。分剛上而文柔,故「小利有攸往」。剛柔交錯、天文也。文明以止,人文也。觀乎天文以察時變,觀乎人文以化成天下。
Bí thông vì nhu đến tô điểm cho cương; chia cương lên trên tô cho nhu nên có chút lợi khi đi. Cương nhu đan xen là văn của trời; văn minh mà biết dừng là văn của người. Xem văn trời để biết biến đổi của thời, xem văn người để giáo hóa thành tựu thiên hạ.
Sáu hào
初九 · Bí kỳ chỉ, xả xa nhi đồ.
賁其趾,舍車而徒。
Trang sức ở ngón chân, bỏ xe mà đi bộ.
Ý chính: Giữ sự giản dị, đúng phận mình, không cầu vẻ hào nhoáng.
六二 · Bí kỳ tu.
賁其須。
Trang sức bộ râu.
Ý chính: Vẻ ngoài phải dựa vào cái gốc; nên theo người có thực chất.
九三 · Bí như nhu như, vĩnh trinh cát.
賁如濡如,永貞吉。
Rực rỡ, thấm nhuần; bền giữ chính thì tốt.
Ý chính: Đang lúc hưng thịnh, giữ chính lâu dài để không sa vào hình thức.
六四 · Bí như bà như, bạch mã hàn như, phỉ khấu, hôn cấu.
賁如皤如,白馬翰如,匪寇,婚媾。
Trang sức mà trắng trơn, ngựa trắng phi như bay; không phải giặc cướp mà là người cầu hôn.
Ý chính: Giữa phô trương và mộc mạc còn phân vân; chọn sự chân thật thì không sai.
六五 · Bí vu khâu viên, thúc bạch tiên tiên, lận chung cát.
賁于丘園,束帛戔戔,吝終吉。
Trang sức nơi vườn đồi, bó lụa ít ỏi; đáng tiếc nhưng cuối cùng tốt.
Ý chính: Chuộng thực chất, tiết kiệm dù bị cho là sơ sài nhưng kết quả tốt.
上九 · Bạch bí, vô cữu.
白賁,无咎。
Trang sức bằng màu trắng mộc; không lỗi.
Ý chính: Trở về sự mộc mạc, chân chất thì không lỗi.
Nguyên văn theo bản Chu Dịch (Kanripo, Tứ khố); phiên âm, dịch nghĩa và ý chính do Thiên Tinh Các biên soạn. Kinh Dịch để suy ngẫm, không phải lời phán.