Quẻ 15: Khiêm · Địa Sơn Khiêm 謙 ䷎
Khiêm tốn thì việc thông và đi được đến cùng; cách thực hành là san bớt chỗ thừa, bù chỗ thiếu, chia phần cho công bằng.
- Nội quái (dưới)
- Cấn (Sơn)
- Ngoại quái (trên)
- Khôn (Địa)
Quẻ từ
亨。君子有終。
Hanh. Quân tử hữu chung.
Hanh thông. Người quân tử có kết cuộc (trọn vẹn).
Bản dịch Ngô Tất Tố: Quẻ Khiêm hanh thông, đấng quân tử có sau chót.
Đại tượng
地中有山,《謙》。君子以裒多益寡,稱物平施。
Địa trung hữu sơn, Khiêm. Quân tử dĩ biều đa ích quả, xứng vật bình thi.
Trong đất có núi là Khiêm; người quân tử theo đó bớt chỗ nhiều, thêm chỗ ít, cân nhắc sự vật mà ban phát cho công bằng.
Thoán truyện
《謙》「亨」。天道下濟而光明,地道卑而上行。天道虧盈而益謙,地道變盈而流謙,鬼神害盈而福謙,人道惡盈而好謙。《謙》、尊而光,卑而不可踰,「君子」之「終」也。
Khiêm thì thông: đạo trời giáng xuống mà sáng tỏ, đạo đất thấp mà vươn lên. Trời, đất, quỷ thần và người đều làm vơi cái đầy mà thêm cho cái khiêm. Khiêm ở ngôi cao thì sáng, ở chỗ thấp thì không ai vượt qua được — đó là chỗ trọn vẹn của quân tử.
Sáu hào
初六 · Khiêm khiêm quân tử, dụng thiệp đại xuyên, cát.
謙謙君子,用涉大川,吉。
Người quân tử khiêm lại càng khiêm, dùng đức ấy mà vượt sông lớn; tốt.
Ý chính: Khiêm tốn sâu sắc giúp vượt qua cả việc khó.
六二 · Minh khiêm, trinh cát.
鳴謙,貞吉。
Tiếng khiêm tốn vang ra; giữ chính thì tốt.
Ý chính: Khiêm tốn thật lòng tự được người biết đến; giữ chính thì tốt.
九三 · Lao khiêm, quân tử hữu chung, cát.
勞謙,君子有終、吉。
Có công lao mà vẫn khiêm; người quân tử có kết cục tốt.
Ý chính: Có công mà không kể công thì được mọi người tin phục.
六四 · Vô bất lợi, huy khiêm.
无不利,撝謙。
Không gì không lợi; phát huy đức khiêm.
Ý chính: Đem sự khiêm tốn vào mọi việc mà không trái phép tắc thì thuận lợi.
六五 · Bất phú dĩ kỳ lân, lợi dụng xâm phạt, vô bất lợi.
不富以其鄰,利用侵伐,无不利。
Không cậy giàu mà vẫn được láng giềng theo; lợi dùng để đánh dẹp; không gì không lợi.
Ý chính: Khiêm mà không yếu; khi cần thì cương quyết xử lý cái sai.
上六 · Minh khiêm, lợi dụng hành sư chinh ấp quốc.
鳴謙,利用行師征邑國。
Tiếng khiêm tốn vang ra; lợi dùng quân để dẹp yên ấp nước mình.
Ý chính: Danh khiêm đã có, nên quay về chấn chỉnh chính mình và nội bộ.
Nguyên văn theo bản Chu Dịch (Kanripo, Tứ khố); phiên âm, dịch nghĩa và ý chính do Thiên Tinh Các biên soạn. Kinh Dịch để suy ngẫm, không phải lời phán.