Quẻ 52: Cấn · Thuần Cấn (Cấn Vi Sơn) 艮 ䷳
Biết dừng đúng lúc, đúng chỗ: giữ tâm yên, không để ngoại vật lôi kéo, suy nghĩ và hành động trong phạm vi vai trò của mình.
- Nội quái (dưới)
- Cấn (Sơn)
- Ngoại quái (trên)
- Cấn (Sơn)
Quẻ từ
艮其背,不獲其身,行其庭,不見其人,无咎。
[Cấn] kỳ bối, bất hoạch kỳ thân, hành kỳ đình, bất kiến kỳ nhân, vô cữu.
Dừng ở lưng (chỗ không thấy), không thấy được thân mình; đi trong sân, không thấy người của mình; không lỗi.
Bản dịch Ngô Tất Tố: Đậu thửa lưng, chẳng được thửa mình, đi thửa sân, chẳng thấy thửa người, không lỗi.
Đại tượng
兼山,《艮》。君子以思不出其位。
Kiêm sơn, Cấn. Quân tử dĩ tư bất xuất kỳ vị.
Hai núi chồng lên nhau là Cấn; người quân tử theo đó suy nghĩ không vượt ra ngoài vị trí của mình.
Thoán truyện
《艮》、止也。時止則止,時行則行,動靜不失其時,其道光明。艮其止,止其所也。上下敵應,不相與也。是以不獲其身、行其庭不見其人,无咎也。
Cấn là dừng: lúc nên dừng thì dừng, lúc nên đi thì đi, động tĩnh không lỡ thời thì đạo ấy sáng tỏ. Dừng đúng chỗ của nó; trên dưới đối nhau mà không cùng nhau, vì vậy không thấy thân, đi trong sân không thấy người, không lỗi.
Sáu hào
初六 · Cấn kỳ chỉ, vô cữu. Lợi vĩnh trinh.
艮其趾,无咎。利永貞。
Dừng ở ngón chân, không lỗi. Lợi chính bền lâu dài.
Ý chính: Dừng ngay từ đầu thì chưa sai.
六二 · Cấn kỳ phì, bất chửng kỳ tùy, kỳ tâm bất khoái.
艮其腓,不拯其隨,其心不快。
Dừng ở bắp chân, không cứu được người mình phải theo, lòng không vui.
Ý chính: Phải theo người khác mà không can được, lòng không yên.
九三 · Cấn kỳ hạn, liệt kỳ dần, lệ huân tâm.
艮其限,列其夤,厲薰心。
Dừng ở ngang lưng, xé thịt dọc sống lưng, nguy như lửa hun lòng.
Ý chính: Cưỡng ép dừng một cách cứng nhắc thì lòng bức bối.
六四 · Cấn kỳ thân, vô cữu.
艮其身,无咎。
Dừng ở thân mình, không lỗi.
Ý chính: Biết tự kiềm chế bản thân thì không lỗi.
六五 · Cấn kỳ phụ, ngôn hữu tự, hối vong.
艮其輔,言有序,悔亡。
Dừng ở mép hàm, lời nói có thứ tự, hối hận mất đi.
Ý chính: Giữ lời, nói có thứ tự thì ít phải hối.
上九 · Đôn cấn, cát.
敦艮,吉。
Dừng một cách đôn hậu, tốt.
Ý chính: Bền vững, trọn vẹn đến cuối thì tốt.
Nguyên văn theo bản Chu Dịch (Kanripo, Tứ khố); phiên âm, dịch nghĩa và ý chính do Thiên Tinh Các biên soạn. Kinh Dịch để suy ngẫm, không phải lời phán.